نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی

و همین حرکت ایشان نهضت را قوت و تداوم بخشید:

<<آمدن شما خانمrlm;ها به خیابان rlm;ها و میدانrlm;های مبارزه موجب این شد که مردها هم قوت پیدا کنند، تقویت شوند، روحیه آنها هم با آمدن شما تقویت شود.>>

<<مردها به تبع زنها در خیابانrlm; ها میrlm;ریختند، تشویق میrlm;کردند زنrlm;ها مردان را، خودشان در صف های جلو بودند.>> شهادت شهید، ثمره دامان پر مهر و اندوخته دستان زحمتکش مادران فهیم و گرانقدری است که محبت مادری را با عشق الهی پیوند میrlm;زنند و روح و جان فرزندان خود را آماده میrlm;سازند که به قربانگاه شهادت قدم گذارند، و به همین جهتrlm; حضرت امام خمینی rlm;رحمه الله، بزرگ مصلح قرن در جای جای کلام خویش زنان را پیشگامان انقلاب معرفی میrlm;کند:

زنانی که خود در تظاهرات در صف مقدم حاضر بودند;

زنانی که با حرکتrlm;خود، مردان را برای حضور و مبارزه تشجیع کردند;

زنانی که فرزندان خود را برای شهادت تربیت کردند;

زنای که با پاسداری از خون شهدا، انقلاب را تداوم بخشیدند...

امامrlm;رحمه الله میrlm;فرمایند: <<ما نهضتrlm;خودمان را مدیون زنrlm; ها میrlm;دانیم.>> و همین نکته برای بیان نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی از هر کلامی رساتر است .

زنان در پیروزی انقلاب

انقلاب اسلامی و تحول جایگاه زن

هم زمان با پیروزی انقلاب و استقرار نظام اسلامی، دیدگاه سنتی خواستار شدت یافتن محدودیت زنان و عدم حضور ایشان در صحنهrlm;های مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شد. این جریان در چند ساله آغازین استقرار جمهوری اسلامی شتاب بالایی داشت. از سوی دیگر خواستهrlm;های برخاسته از دیدگاه متجدد و فرنگی مآب نیز در مقابل عوارض و قوانین نظام اسلامی مانند حجاب و عدم حضور زنان در برخی مشاغل و فعالیت ها، مقاومت میrlm;کرد.

مشخص نبودن حدود واقعی حقوق و جایگاه زن در آن دوران، در نظام اسلامی به این امر دامن میrlm;زد. هر دو جریان علیrlm;رغم تضاد و تقابلی که داشتند در مقابل مواضع انقلاب مقاومت میrlm;کردند. هر دیدگاه بنا به تفسیر خود از زن، از جمهوری اسلامی در خواستrlm;هایی داشت و امام به سبب ویژگیrlm;های علمی و شخصیتی که داشتند توانستند با حرکت اصلاحی خود هر دو دیدگاه را تعدیل نمایند.

حضرت امام از منظر یک مصلح و راهبر، نگرش نوینی را در مورد زن ارایه کردند. حضور سازنده زن در صحنهrlm; های تاریخ و در ابعاد گوناگون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، مبارزاتی و... امری انکار ناپذیر است. اما مهم اندیشهrlm;ای است که بر مسند قرائت تاریخ نشسته است. امام خمینیrlm;رحمه الله زن را از زوایای پنهان تاریخ و حضور مبهم و کم رنگ آن در ناخود آگاه جامعه به صحنه خود آگاهی و فعال رساند.

رویکرد امام خمینی به مقوله زن دارای دو بعد است. ایشان در یک بعد تبیینی و تفسیری به فروافکنی دیدگاه های نادرست سبتrlm;به زن پرداخته و جایگاه زن را در تفکر اصلاحی خویش معین ساخته و در بعد دوم ساختار اجرایی و تربیتی و تهذیبی مناسب با شخصیت زن را ارایه نمودند.

تصاویر پیروزی انقلاب اسلامی

حضرت امام در مبحث کلامی زن را همچون مرد در پیشگاه خلقت دانستهrlm;اند. از نظر ایشان زن و مرد هر دو انسان هستند و هر دو توان رسیدن به بالاترین مراحل رشد و کمال را دارند، و در عالیrlm;ترین مراحل کمال زن الگو و اسوه شده و مردان نیز باید به وی اقتدا کنند:

<<الگو حضرت زهراعلیها السلام است.>>

تعبیرات امام از مقام و منزلتrlm;حضرت فاطمه زهراعلیها السلام و معرفی ایشان به عنوان یکی از نمونهrlm; های انسان کامل و نیز برگزیدن روز میلاد آن حضرت به عنوان <<روز زنrlm;>> برای معرفی الگوی برگزیده زن در اسلام ریشه در این تفکر دارد و این در حالی است که پیش از انقلاب روز 17دی، روز کشف حجاب، <<روز زنrlm;>> بود.

از دیگر مبانی اندیشه اصلاحی امام بازخوانی منزلت اجتماعی زن از منظر دین بود. اصل اساسی مورد نظر ایشان در مورد حضور زن در صحنه rlm;های سیاسی، مبارزاتی و... ممانعت از <<شیrlm;ء وارگیrlm;>> زن است و مطابق همین اصل است که برخوردهای متفاوت و گاه متضاد امام قابل توجیه میrlm;شود.

در سال های آغازین دهه چهل و در ابتدای نهضت مخالفت صریح حضرت امام با حق رای زنان (اشاره به لایحه دولت اسدالله علم مبنی بر شرکتrlm;بانوان در انتخابات) و نیز مخالف ایشان با تساوی حقوق زنان و سربازی بردن دختران برخاسته از همین اصل است، چنان که ایشان خود میrlm;گویند: <<مگر با چهار تا زن فرستادن به مجلس ترقی حاصل میrlm;شود؟ مگر مردها که تا حالا بودند ترقی برای شما درست کردند تا زنهایتان ترقی درست کنند؟... ما با ترقی زنان مخالف نیستیم، با این فحشا مخالفیم با این کارهای غلط مخالفیم.>>

اما پس از پیروزی انقلاب و تغییر شرایط اجتماعی از آنجا که حضرت امام زمینه را برای رشد و حضور سازنده آنها آماده میrlm;بینند خواستار حضور فعال زنان در صحنه rlm;های مختلف میrlm;شوند:

<<شما هم (زنان) باید رای بدهید. شما هم با سایرین فرقی ندارید، بلکه شما مقدمید بر مردها.>>

زنان در پیروزی انقلاب اسلامی حضوری فعالی داشتند

<<شیrlm;ءوارگیrlm;>> محصول نظام استثمارگر است که هم زن و هم مرد را مورد سودجویی قرار میrlm;دهد. حذف نظام ظالم و استثمارگر زمینه ساز حضور رو به کمال مرد و زن میrlm;شود. و از این رو حضرت امام در تبیین حدود جایگاه اجتماعی زن در یک نظام ایدهrlm;آل میrlm;فرمایند: <<در نظام اسلامی زن به عنوان یک انسان میrlm;تواند مشارکت فعال با مردان در بنای جامعه اسلامی داشته باشد ولی نه به صورت یک شیrlm;ء، نه او حق دارد خود را به چنین حدی تنزل دهد و نه مردان حق دارند که به او چنین بیندیشند.>>

و نیز: <<اسلام زن را مثل مرد در همه شؤون - در همه شؤون - همان طوری که مرد در همه شؤون دخالت دارد زن هم دخالت دارد. >> و در این زمینه از یک سو دایره سخنان امام از توصیه فراتر رفته و وارد قلمرو الزام میrlm;شود: <<زن باید در مقدرات اساسی مملکت دخالت کند.>> و از دیگر سو ایشان این حضور را با کرامت و شرافت ویژهrlm;ای توام میrlm;سازند: <<ما نهضتrlm; خودمان را مدیون زنها میrlm;دانیم. مردها به تبع زنها در خیابان ها میrlm;ریختند.>>

از دیگر نکات مهم اندیشه امام در مورد نسبت میان زن و مرد است. در دیدگاه سنتی زن موجودی درجه دو تلقی میrlm;شود. در دیدگاه متجدد با آنکه دایره اختیارات زن افزایش یافته اما وی بیشتر نقش جایگزین را دارد که در مواقع ضرورت و اضطرار جای خالی مرد را پر میrlm;کند و در نهایت زن پس از مرد قرار دارد. در فمینیسم نیز - که امروزه به عنوان پیشروترین نهضت زنانه در دنیا شناخته میrlm;شود - زن برتر از مرد استrlm;بلکه در مقابل مرد قرار دارد و برای احقاق حقوقش باید با تمام قوا در مقابل مرد بایستد و جامعه ایدهrlm;آل آن، جامعه یک جنسیتی و زنانه است.

از منظر امام زن و مرد به لحاظ انسانی نسبت تساوی دارند:<<زن مساوی مرد است. زن مانند مرد آزاد است که سرنوشت و فعالیت های خود را انتخاب کند.>>

حضرت امام با توجه با شناختی که از روحیات لطیف و خواستهrlm;های فطری و طبیعی یک زن - که مناسب جنگ و خونریزی نیست - دارند حضور فعال ایشان در صحنهrlm;های مختلف انقلاب و پس از آن در دفاع هشتrlm;ساله را با عبارات گوناگون ارج گذاشته بر جایگاه برتر ایشان تاکید میrlm;ورزند: <<شما رهبران نهضت هستید، بانوان رهبران نهضت ما هستند، ما دنباله رو آنها هستیم، من شما را به رهبری قبول دارم و خدمتگزار شمایم.>>

به صورت طبیعی پس از تبیین و تفسیر جایگاه و منزلت اجتماعی زن از سوی امام خمینیrlm;رحمه الله، زمینه برای حضور فعال و سازنده زن در نظام اسلامی فراهم شد. به همین جهت ایشان از یک طرف حدود فعالیت های علمی، اجرایی، سیاسی، حقوقی و... زنان را معین میrlm;سازند و از طرف دیگر با بررسی تنگناهای موجود، راه حلrlm;هایی مناسب را ارایه میrlm;کنند.

نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی

در این مرحله امام به تعدیل نظرات مختلف میrlm;پردازند. مخاطبین امام در اینجا همگان هستند، بویژه آنان که نظرشان هماهنگ با امام نیست: <<آنهایی که کارشکنی میrlm;کنند( اشاره به کسانی که به بهانه rlm;های مختلف با فعالیت های اجتماعی زنان مخالف میrlm;کردند) اگر مسلمان هستند، این خدمتrlm;بزرگی که این خانمها و این بانوان دارند میrlm;کنند و پیش خدا خدمتrlm;شایسته است، از معاصی کبیره است که کارشکنی در این موضوع بکنند و اگر چنان چه آنها هستند که پایبند به اسلام نیستند و میrlm;خواهند هرزگی بکنند، فصل هرزگی گذشت، دیگر به شما اجازه نمیrlm;دهند بانوان ایران که کارهایی که سابق میrlm;کردید، این کارها را اعاده بدهید.>>

در نگرش امام خمینیrlm; رحمه الله، هر چند زن حق حضور در تمامی امور را دارا میrlm;باشد اما مقام مادری دارای جایگاه ویژهrlm;ای میrlm;باشد و به همین سبب مادری را بالاترین شغل، شغلی شریف، شغل معلمی، بالاتر از معلمی و شغل انبیا و انسان سازی میrlm;داند و به همین سبب مادر بودن و تربیت فرزندان را اصلیrlm;ترین وظیفه زن و جدا کردن فرزند را از مادر از عوامل انحطاط جامعه میrlm;داند: <<در طول این سلطنت، اینها کوشش کردند که مادران را از بچهrlm; ها جدا کنند، به مادرها تزریق کردند که بچهrlm; داری چیزی نیست، شما توی ادارات بیایید و اینها بچهrlm; های معصوم را جدا کردند از دامن مادران و بردند در پرورشگاهrlm;ها و جاهای دیگر و اشخاص اجنبی و غیر رحیم آنها را به تربیت فاسد تربیت میrlm;کردند.

بچه rlm;ای که از مادرش جدا شد پیش هر که باشد عقده پیدا میrlm;کند، عقده که پیدا کرد مبدا بسیاری از مفاسد میrlm;شود. بسیاری از قتل هایی که واقع میrlm;شود، از روی همین عقدهrlm;هایی است که پیدا میrlm;شود و بسیاری از عقیدهrlm;ها از این پیدا میrlm;شود.>>

در مجموع انقلاب اسلامی ایران موجب تحولاتی در فرهنگ و ساختار فکری جامعه و به طور اخص زنان گردید که جهشی باور نکردنی را در وضعیت ایشان پدید آورد. افزایش تعداد تحصیل کردهrlm;ها، دانشrlm;آموزان و دانشجویان، اساتید، هنرمندان، شاغلان و فعالان اقتصادی و اجتماعی، توجه خاص به وضعیتrlm; حقوقی زنان و تصویب قوانین متناسب با وضعیت روز ایشان همانند قانون <<تعیین مهریه به نرخ روز>>، توجه به وضعیت اشتغال زنان و تصویب قوانین کار متناسب با شان مادری و همسرداری زنان، همچون استفاده از تعطیلات دوران زایمان، کار نیمه وقت، بازنشستگی پیش از موعد و ... از دستاوردهای انقلاب برای زنان بوده است، هر چند که تا ایجاد وضعیت مطلوب فاصله بسیار است.

منبع:hamshahrionline.ir