شيطان كيست؟ كسب و كار او چيست؟ و هدف از خلقتش چيست؟

گاهي جن و شيطان، مفهوم وسيعي دارندو شامل نفس امّاره[5] قواي واهمه، تخيل نفساني و لذات دنيوي، رياسات وهميه، حشرات موذي و انسانrlm;هاي فاسد و... كه لشكريان شيطان هستند؛ ميrlm;باشند[6] به عنوان مثال، حضرت عليrlm; ـ عليه السّلام ـ ميrlm;فرمايد: از قسمت شكسته ظرف و دستگيره آن آب نخوريد زيرا شيطان به روي دستگيره و قسمت شكسته ظرف ميrlm;نشيند[7] يا در جاي ديگر ميrlm;فرمايد: زياد بن ابيه! از معاويه بترس! كه او شيطان است.[8]

هدف خداوند از خلقت شيطان
خلقت شيطان از آغاز، خلقت پاك و بي عيب بود و موجودي از مخلوقات خداوند بوده است. به همين دليل ساليان دراز در صف مقربان درگاه خداوند و فرشتگان بزرگ جاي گرفته بود. اگر چه از نظر آفرينش همانند آنrlm;ها نبود ولي با سوء استفاده از آزادي خود طغيان نموده و تكبر ورزيده و نسبت به خداوند تبارك و تعالي عصيان كرد، و پس از آن از درگاه خداوند رانده شده است.

خداوند نام كسي را شيطان ننهاده است. امام رضا ـ عليه السّلام ـ در مورد نام اصلي شيطان ميrlm;فرمايد: <<نام ابليس "حرث يا حارث" بوده چون از رحمت خدا مأيوس شده است؛ ابليس ناميده شد.>>[9] با توجه به اين، شيطان در خلقت اوليه همانند جنيان و انسان براي عبادت و رسيدن به رحمت الهي خلق شده است. اما بعد از دور شدن از رحمت الهي، مظهر گمراهي و ضلالت براي انسانrlm;ها شده است.

انسان بين خير و شر، سعادت و شقاوت واقع شده است كه اگر اين اجزاء متضاد در جهان عمل و در عالم فكر و احساس و درك متصور نباشد، هيچ وقت شقاوت و سعادت مفهوم و معنا و مصداق واقعي و حقيقي خود را نخواهد يافت و در نتيجه مشخص نميrlm;شود چه كساني سعادتمند و به كمال رسيدهrlm;اند و چه كساني نرسيدهrlm;اند، انسان اگر بخواهد به معناي واقعي و كامل وجود داشته باشد بايد در اطراف او عوامل شقاوت و سعادت پراكنده باشند تا بدين وسيله با اختيار و انتخاب، راه سعادت، سعادتمندي خود را پيدا و در نظام احسن، وجود كامل خود را بروز و ظهور دهد و همين طور با اختيار خود راه شقاوت و بدي را بپيمايد. پس در عالم تشريع (قانونگذاري) براي رسيدگي به مقامات عاليه و داشتن ارواح طيبه، وجود ملائكه و خلقت اين طايفه از مخلوقات الهيّه، بي ضرر و مناسب است، همين طور خلقت شيطان و ابليس كه عاملي موثر در داشتن پليدي و داشتن صفات خبيثه در انسانهاست، زيرا بنا به قاعده<<تعرف الاشياء بأضدادها>>يعني اشياء با اضدادشان شناخته ميrlm;شوند "تا علم به بدي و پليدي در جهان نباشد و زشتيها در اوصاف انسان ظهوري نداشته باشد؛ تحقق اوصاف حسنه، جايگاه خود را نخواهد يافت و انسان ارزش و قدر زيباييrlm;هاي روحي و معنوي را ندانسته و به آن دسترسي پيدا نخواهد كرد.

بنابراين در خلقت شيطان و ابليس، شرايط و مقدمات سير الي اللّه و صعود و كمال و مقام و منزلت بهشتي، موجود است. البته معلوم است كه شيطان انسان را در باطن وسوسه ميrlm;كند و از راه قوه خيال در او تصرف ميrlm;نمايد و يك منظره rlm;هاي زيبا و دلفريب را جلوه ميrlm; دهد و يك سلسله تخيلات را به ياد انسان ميrlm;آورد تا آن كه انسان از محبت لقاي خدا، منصرف شود و از درجات ومقامات عاليه و رضوان خدا غفلت ورزد، با وسوسه ي شيطان، خداوند انسان پاك را از افراد آلوده جدا مي كند. و ايمان ثابت را از ايمان بيrlm;پايه جدا مي نمايد و در اين صورت انسان پاك و طيّب به سوي پروردگار بالا رود. شيطان هايي را كه خدا آفريده، محك هايي هستند براي جدا نمودن انسان هاي آلوده از پاك. بنابراين شياطين عبث خلق نشدهrlm;اند و پروردگار روي مصلحت آنrlm;ها را آفريده است.

وجود شيطان و فرزندان آنها با اينكه كارشان جز گمراهي و ضلالت انسانrlm;ها چيز ديگري نيست، لكن اين خود از الطاف و نعمتهاي الهي است چون بدين وسيله انسانrlm;هاي خوب از بد جدا و شناسايي ميrlm;شوند و اگر اين ميزان و معيار وجود نداشت، چگونه ميrlm;توانستيم بين انسانrlm;هاي خوب و با ايمان و صالح كه با همه اين سختيrlm;ها و مشكلات راه سعادت و خير را پيمودند و از گناهان و بديrlm;ها دوري گزيدند از انسانrlm;هاي بي ايمان و گمراه فرق بگذاريم. لذا خداوند انسان را به سبب وسوسه و حيلهrlm;هاي شيطان آزمايش ميrlm;كند)[10] چرا كه در غير اين صورت همه مردم يكسان و برابر بودند و در آن صورت ديگر ارسال پيامبران و انزال كتب آسماني و وحي الهي براي هدايت انسانrlm;ها، بي مورد و بيهوده و لغو بود و اساساً هدف از آفرينش انسانrlm;ها لغو و عبث بود و ديگر انسان كامل و سعادتمندي و با ايماني معنا نداشت كه در نهايت بهشت ونعمتrlm;هاي بهشتي نصيبش شود. به هر حال با وجود اين ابليس و شيطانrlm;ها و وسوسهrlm;ها است كه انسان در امتحانrlm;هاي سخت آبديده شده و قابليت سعادت و تكامل را پيدا ميrlm;كند.[11]

بنابراين با ديده ي دقيق، آفرينش شيطان، خود داراي فايده هاي زيادي مي باشد و خود از جمله ظهورات الهي است و توسط شياطين انسان ها در معرفي امتحان قرار مي گيرند.

=========================
پي نوشت ها:
[1] . ابليس غير عربي است. شايد هم از >>اَبلس<< باشد كه مبدء شر و وسوسه در جهت خلاف كمال و مصلحت ميrlm;باشد. طالقاني، پرتوي از قرآن، تهران، شركت سهامي انتشار، 1348 ش، ج 6، ص 150.
[2] . مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه، ج 1، ص 191؛ رجائي تهراني، علي رضا، جن و شيطان، قم، انتشارات نبوغ، 1375 ش، ص 14.
[3] . انعام/112.
[4] . كهف/50.
[5] . يوسف/53، ان نفس لامارة بالسوء.
[6] . دست داده، زين العابدين، جن و شيطان، مجتمع هنري و فرهنگي شهيد مصلي نژاد، جهرم، 1377 ش، ص 46.
[7] . كليني، محمد بن يعقوب، اصول كافي، ج 6، ص 385.
[8] . نهج البلاغه، خ 44.
[9] . قمي، عباس، سفينة البحار، ج 2، ص 99.
[10]. حج/53
[11] . ر.ك، مطهري، مرتضي، انسان كامل، انتشارات صدرا؛ سبحاني، جعفر، منشور جاويد، تهران، كتابخانه اميرالمؤمنين، ج 7.

منبع: andisheqom.com